Đi qua “hai cực” của thế giới

Cuộc gặp gỡ của “hai thế giới”. Trong ảnh, các phóng viên Sài Gòn Tiếp Thị Minh Kỳ, Hoài Nam, Lam Phong bên những người bạn mới người Dani (từ trái qua)

Bài học rừng xanh

Mỗi ngày trong rừng là mỗi ngày chúng tôi học được bài học trước thiên nhiên, bài học về bản năng sống sót của các bộ tộc và của chính chúng tôi. Giữa rừng xanh, con người thật nhỏ bé và đơn độc, nếu không có những người bạn thổ dân dẫn đường có lẽ chúng tôi cũng khó có thể vượt qua được những ngọn núi, con dốc, đầm lầy, dòng sông con suối hoặc mãi mãi không thể nào trở về với thế giới hiện đại...

Vẫn còn nhớ những ngày băng rừng kinh hoàng từ Wuserem vào Pukam, ý tưởng bỏ cuộc cứ lởn vởn trong đầu các thành viên khi những con dốc dựng đứng nối tiếp nhau, rồi những hẻm núi đá lở, đường đi ven vách núi chỉ vừa một bàn chân, phía dưới là vực thẳm không thấy đáy. Trời mưa, trơn trượt và tối đến rất nhanh. Trong cái màn đêm mù mịt ấy, chúng tôi chỉ biết bước lên phía trước bởi giữa các khu rừng khoảng cách tính bằng ngày đường. Rồi mọi người đều nín thở khi một nhóm bị lạc lại phía sau. Không ánh sáng, cách duy nhất tìm nhau là gào lên giữa rừng và vọng lại chỉ là tiếng của chính mình. Mưa không ngớt, rừng cứ như nuốt hết tất cả những lời kêu gọi của chúng tôi. Sau hàng giờ đồng hồ tìm kiếm, khi văng vẳng từ xa có tiếng người, không ai bảo ai, chúng tôi gào lên trong hy vọng. Cái cảm giác tìm lại được nhau sao sung sướng đến kỳ lạ. Mỗi giây phút trôi qua là xen lẫn của những cảm xúc lo lắng, bồn chồn, mong mỏi, để rồi vỡ oà trong niềm vui gặp lại. Có lẽ chưa bao giờ chúng tôi lại khát khao được nghe tiếng con người như lúc này đây.

Thói quen cà phê sáng, điểm tâm sáng đã chấm dứt khi chúng tôi bước chân vào hành trình này. Mỗi một ngày mới được bắt đầu bằng việc vẽ sơ đồ cho chuyến vượt rừng mạo hiểm với những địa danh xa lạ, con người xa lạ và thời gian đi bộ luôn dao động từ 8 – 9 tiếng đồng hồ/một ngày. Bữa ăn thường nhật là lương khô luôn được làm vội vàng từ sáng, gói tạm trong giấy và tranh thủ ăn dọc đường. Những ngày cuối mỗi chặng hành trình vào các bộ tộc lương thực cạn dần, những cây rau rừng, lá rừng đã trở nên ngon đến kỳ lạ. Với chúng tôi, rừng ban đầu là thử thách, sau lại là nguồn sống là sự che chở cho chúng tôi. Những kinh nghiệm đối mặt với hiểm nguy mà chúng tôi học được từ huấn luyện từ khi ở Việt Nam đã được áp dụng thuần thục, nhưng chính những bài học của rừng mới thực sự làm chúng tôi trưởng thành và quyết liệt sinh tồn chốn rừng thiêng nước độc trên vùng đất Irian Jaya.

Sau mỗi ngày “chiến đấu” và vượt qua chính mình, chúng tôi lại ngồi bên bếp lửa ghi chép nhật ký và thông tin. Câu chuyện của các thành viên luôn xoay quanh những câu tự vấn, tại sao chúng tôi lại dấn thân vào chuyến đi này, tại sao chúng tôi phải leo lên những ngọn dốc, tại sao chúng tôi phải chịu đựng những cơn ngứa ngáy hay thời tiết rất thất thường. Nhưng kết luận cuối cùng, chúng tôi vẫn quyết tâm tiếp tục lên đường. Phía trước vẫn là những thử thách, là những bí ẩn của các bộ tộc mà chúng tôi muốn đi tìm lời giải đáp.

Đi giữa hai thế giới

Một chuyến đi cách biệt với thế giới hiện đại bên ngoài, thiếu thốn và gian khó trăm bề, nhưng nhìn lại chúng tôi đã có được rất nhiều qua chuyến đi này, đặc biệt là trở thành những người bạn thân của những người bạn ở một thế giới khác – thế giới của thuở hồng hoang, thế giới của cái thời xa xưa săn bắt hái lượm… Những bữa cơm chỉ với lá rừng nhưng vô cùng thân mật, những đêm chỉ có ánh lửa nhưng đó là những cuộc trò chuyện cởi mở nhất, chúng tôi chợt nhận ra mình mới chính là “thổ dân”, là người của “tận cùng thế giới bên kia” khi mặc quần áo, đi giày, đội nón, bởi đơn giản xung quanh chúng tôi trong những ngày này chỉ là những chiếc váy cỏ, những chiếc koteka hoặc chỉ là chiếc lá để che thân.

Chuyến bay từ Wamena đi Dekai vào vùng đất của người Koroway cho chúng tôi cảm giác mình đang bay giữa hai thế giới. Trong buồng lái của viên phi công là các phương tiện hiện đại như máy định vị vệ tinh toàn cầu, máy thu phát sóng, máy đo độ cao… còn dưới kia, ẩn dưới tán lá rừng là các bộ tộc hoang dã, những người không hề biết đến sự tồn tại của một thế giới khác. Với những con người sống tựa thuở hồng hoang ấy định nghĩa “văn minh” không tồn tại.

Chúng tôi không thể nào quên ánh mắt e ngại của người Koroway trong rừng sâu phía nam đảo Irian Jaya khi lần đầu chạm mặt họ. Dưới cái nhìn thận trọng ấy, chúng tôi trông thật kỳ dị và đầy nguy hiểm khi đeo lủng lẳng máy ảnh, máy quay, la bàn, máy GPS. Cảm giác ớn lạnh dọc sống lưng khi người dẫn đường cho biết bộ tộc Koroway vẫn duy trì tập tục săn đầu người và nếu dấn thêm vào đầm lầy phía nam, hoàn toàn có thể nguy hiểm đến tính mạng. Bản chất của người Koroway không hiếu chiến, không thích tiêu diệt mà đơn giản họ được dạy phải tự vệ trước những ai xâm nhập lãnh thổ mình. Trong câu chuyện với những người Koroway tiền sử, chúng tôi đã đặt rất nhiều câu hỏi cho họ và kỳ lạ thay, họ cũng luôn hỏi về thế giới hiện đại: “vì sao mày lại mặc hai cái váy (quần)”, “ở thế giới đó, mày có buồn không khi không biết đi săn, không biết sử dụng cung tên…” Nhưng những con người ấy thật sự không có ý tưởng gì về thế giới hiện đại, họ chỉ biết chúng tôi gọi chiếc máy quay là chiếc máy quay, gọi chiếc áo là chiếc áo, không cần biết công dụng nó mang lại. Ngay cả từ hạnh phúc, họ cũng không quan tâm. Thế nhưng, khái niệm hạnh phúc của họ, khi chúng tôi nhìn thấy một gia đình thổ dân tiền sử Koroway sống biệt lập giữa rừng già chăm sóc nhau từng miếng ăn, không bao giờ có khái niệm sẽ chia tay, ly dị… Chúng tôi không dám tin chắc cuộc sống của thế giới hoang dã hay thế giới hiện đại, nơi nào hạnh phúc hơn? Cuộc sống quá đơn giản từ bao đời đã khiến họ chấp nhận mọi thứ mà không thắc mắc.

Chúng tôi luôn gọi hành trình mạo hiểm đi qua vùng đất Irian Jaya là hành trình đi qua “hai cực” của thế giới: văn minh hiện đại – hoang dã nguyên thuỷ của thế giới loài người. Mai đây, khi những thổ dân của các bộ tộc Dani, Lani, Yali, Koroway… tiếp cận với thế giới hiện đại, chúng tôi không thể hình dung họ sẽ mang về những câu chuyện gì, hình ảnh gì về thế giới sinh động, và khái niệm về hạnh phúc của con người hiện đại như chúng ta có rực rỡ hơn niềm hạnh phúc được sống giữa hồng hoang như họ hay không ?...

bài và ảnh Lam Phong – Hoài Nam